Grzyby funkcjonalne
Grzyby lecznicze wykorzystywane w medycynie tradycyjnej i badane pod kątem wpływu na odporność i poznanie.
4.4Soplówka jeżowata (Lion's Mane)
Grzyb funkcjonalny badany pod kątem wpływu na czynnik wzrostu nerwów (NGF) i funkcje poznawcze — dowody u ludzi wciąż wstępne.
4.2Lakownica lśniąca (Reishi)
Grzyb funkcjonalny z ponad 2000-letnią historią w medycynie chińskiej i japońskiej, badany pod kątem modulacji odporności — dowody kliniczne u ludzi są jednak skromne i częściowo sprzeczne.
4.0Błyskoporek podkorowy (Chaga)
Czarny, korkowaty narośl pasożytująca na brzozach, tradycyjnie parzona jako napar w Syberii i Skandynawii — bogata w związki antyoksydacyjne, ale praktycznie bez badań klinicznych na ludziach.
4.1Cordyceps militaris (Maczużnik bojowy)
Uprawiany laboratoryjnie grzyb funkcjonalny — to właśnie ten gatunek kryje się niemal za każdym suplementem 'cordyceps' sprzedawanym w Polsce. Wysoka, stabilna zawartość kordycepiny, ale dowody na poprawę wydolności fizycznej u ludzi wciąż są mieszane.
3.6Cordyceps sinensis (Maczużnik chiński)
Dziki, himalajski grzyb owadobójczy droższy niż złoto — legendarny w tradycyjnej medycynie chińskiej, ale praktycznie nieobecny na uczciwym rynku suplementów. Większość produktów sprzedawanych pod tą nazwą to nie ten gatunek.
4.5Wrośniak różnobarwny (Turkey Tail)
Grzyb będący źródłem PSK i PSP — jedynych polisacharydów grzybowych zarejestrowanych w Japonii jako lek wspomagający chemioterapię. Jedne z najsolidniejszych dowodów klinicznych wśród grzybów funkcjonalnych, ale to NIE jest samodzielna terapia przeciwnowotworowa.
4.1Pieczarka brazylijska (Agaricus blazei)
Grzyb z brazylijskich lasów badany głównie pod kątem modulacji odporności i wsparcia gospodarki cukrowej — dowody u ludzi są niejednoznaczne i wstępne, mimo dużej popularności suplementu.
4.3Shiitake (Twardziak japoński)
Grzyb kulinarno-funkcjonalny bogaty w lentinan i beta-glukany, badany klinicznie pod kątem modulacji odporności oraz profilu lipidowego — jeden z najlepiej przebadanych grzybów funkcjonalnych na rynku.
4.1Maitake (Żagwica listkowata)
Grzyb funkcjonalny znany też jako 'Hen of the Woods', badany głównie pod kątem modulacji odporności (frakcja D) w onkologii oraz wstępnie pod kątem gospodarki węglowodanowej — dowody u zdrowych ludzi wciąż ograniczone.
3.8Poria (Fu Ling)
Grzyb-sklerocjum od wieków obecny w recepturach medycyny chińskiej jako Fu Ling — jako samodzielny suplement ma jednak bardzo skromne, pośrednie dane kliniczne u ludzi.
4.3Tremella (Grzyb śnieżny)
Galaretowaty grzyb modny w kosmetyce jako 'wegańska alternatywa dla kwasu hialuronowego' — realne badania kliniczne na ludziach dotyczą jednak głównie suplementacji doustnej i innych punktów końcowych niż nawilżenie skóry.
3.6Żagiew wielogłowa (Zhu Ling)
Grzyb od 2500 lat obecny w recepturach medycyny chińskiej jako Zhu Ling — silny środek moczopędny. Współczesne badania nad izolowanym polisacharydem PPS dotyczą głównie WZW typu B i mechanizmów przeciwnowotworowych w probówce, nie samodzielnej suplementacji.
4.1Mesima (Phellinus linteus)
Grzyb nadrzewny z Korei i Japonii, sprzedawany komercyjnie jako Mesima — jeden z niewielu grzybów funkcjonalnych z realnymi, randomizowanymi badaniami klinicznymi na ludziach oceniającymi wpływ na odporność, nie tylko dane in vitro.
4.0Sanghuang (Sanghuangporus sanghuang)
Ceniony w Azji Wschodniej 'złoty' grzyb rosnący na morwie, badany pod kątem działania antyoksydacyjnego, przeciwzapalnego i immunomodulującego — dowody u ludzi są na razie prawie nieobecne, a sama taksonomia gatunku przez dekady była myląca.
4.3Antrodia camphorata (Niu Chang Zhi)
Endemiczny dla Tajwanu grzyb rosnący wyłącznie na zagrożonym drzewie kamforowym, tradycyjnie stosowany na wątrobę — jedno z niewielu badań RCT na ludziach pokazuje obiecującą, choć skromną poprawę enzymów wątrobowych.
3.7Rozszczepka pospolita (Split Gill, Schizophyllan)
Jeden z najpospolitszych grzybów na Ziemi, którego polisacharyd (SPG) jest w Japonii zarejestrowanym lekiem wstrzykiwanym jako dodatek do radioterapii raka szyjki macicy. W Polsce i UE nie jest ani zarejestrowanym lekiem, ani suplementem diety.
4.1Siedzuń sosnowy (Cauliflower Mushroom)
Rzadki, ceniony grzyb runa leśnego o jednej z najwyższych udokumentowanych zawartości beta-glukanu — w Polsce przede wszystkim poszukiwany kulinarnie, a japońskie badania nad jego wpływem na odporność i gospodarkę cukrową opierają się niemal wyłącznie na modelach zwierzęcych.
4.1Pniarek brzozowy (Fomitopsis betulina)
Pospolity w Polsce grzyb naskalny na brzozach, znany z odkrycia przy szczątkach Ötziego — historycznie fascynujący, ale wciąż niepotwierdzony klinicznie jako suplement.
3.7Pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola)
Pospolity w polskich lasach, wieloletni grzyb naskalny na drzewach iglastych — przedmiot badań laboratoryjnych nad trójterpenami, ale bez rynku suplementów ani badań klinicznych na ludziach.
3.9Lakownica spłaszczona (Ganoderma applanatum)
Pospolity, drzewiasty grzyb słynący z tego, że można na nim rysować — badany laboratoryjnie pod kątem polisacharydów i triterpenów, ale niebędący popularnym suplementem diety.
4.2Hubiak pospolity (Fomes fomentarius)
Legendarny grzyb hubowy i towarzysz Ötziego — przez tysiąclecia podstawowy surowiec do rozniecania ognia w Europie, dziś temat głównie historyczny i etnobotaniczny, a nie suplement diety.
3.3Smolucha bukowa (Ischnoderma resinosum)
Rzadki grzyb nadrzewny rozkładający martwe drewno liściaste — dane naukowe ograniczają się do jednego badania laboratoryjnego, gatunek nie występuje jako suplement ani produkt spożywczy.
4.0Ozorek dębowy (Fistulina hepatica)
Charakterystyczny, 'krwawiący' grzyb o wyglądzie surowego mięsa — ceniony bardziej jako kulinarna ciekawostka niż suplement; wstępne badania chemiczne wskazują na bardzo wysoką zawartość związków fenolowych.
4.1Enokitake (Flammulina velutipes)
Popularny grzyb kulinarny, w krajach anglojęzycznych znany też jako Velvet Foot, badany laboratoryjnie za sprawą białka immunomodulującego FIP-fve — na rynku obecny niemal wyłącznie jako żywność.
3.9Nameko (Pholiota nameko)
Drobny, śliski grzyb kulinarny popularny w kuchni japońskiej, m.in. w zupie miso — jego polisacharydy badane są wstępnie pod kątem działania immunomodulującego i antyglikacyjnego.
4.3Boczniak ostrygowaty (Oyster Mushroom, Pleurotus ostreatus)
Jeden z najpopularniejszych grzybów jadalnych w Polsce, zawierający naturalny związek strukturalnie zbliżony do lowastatyny — badany głównie pod kątem wpływu na profil lipidowy i odporność.
4.1Boczniak mikołajkowy (King Oyster, Pleurotus eryngii)
Największy gatunek z rodzaju boczniaków, ceniony w kuchni za mięsisty trzon — badany wstępnie, głównie na modelach zwierzęcych, pod kątem wpływu na gospodarkę lipidową i glikemię.
4.2Bokownik wiązowy (Hypsizygus ulmarius)
Grzyb kulinarny bliski shimeji, badany laboratoryjnie i na zwierzętach pod kątem działania przeciwutleniającego, hepatoprotekcyjnego i wspierającego gospodarkę cukrową — bez badań klinicznych u ludzi.
4.4Shimeji / Bokownik plamisty (Hypsizygus tessellatus)
Popularny grzyb kulinarny kuchni azjatyckiej (bunashimeji/bunapishimeji), bogaty w beta-glukany i związki indolowe — badania in vitro i na zwierzętach sugerują działanie przeciwutleniające i immunomodulujące.
4.1Łuskwiak tłustawy (Pholiota adiposa)
Grzyb kulinarny znany w medycynie tradycyjnej Chin i Korei ('chestnut mushroom'), z relatywnie liczniejszymi badaniami nad polisacharydami o działaniu przeciwutleniającym i przeciwnowotworowym in vitro oraz na zwierzętach.
3.9Hon-shimeji (Lyophyllum shimeji)
Dziko rosnący, mikoryzowy 'prawdziwy shimeji' z Japonii i skandynawskich borów sosnowych — genetycznie i ekologicznie odrębny od uprawnego bunashimeji sprzedawanego pod tą samą nazwą.
4.2Uszak bzowy (Auricularia auricula-judae, Wood Ear)
Popularny w kuchni azjatyckiej grzyb uszakowaty, rosnący w Polsce głównie na bzie czarnym — od lat 80. XX wieku badany za działanie przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe, istotne dla osób przyjmujących leki rozrzedzające krew.
4.1Uszak gęstowłosy (Auricularia polytricha, Black Fungus / Mu Er)
Czarny grzyb 'mu er', filar kuchni chińskiej — od 1980 roku, gdy opisano go w New England Journal of Medicine, znany z silnego wpływu na agregację płytek krwi.
3.8Ganoderma tsugae (Hemlock Reishi)
Północnoamerykański krewniak lakownicy lśniącej, rosnący na choinie kanadyjskiej — popularny wśród zielarzy USA i Kanady jako 'hemlock reishi', ale z dużo skromniejszym zapleczem badań naukowych.
3.2Ganoderma australe
Jeden z najpospolitszych na świecie nadrzewnych grzybów z rodzaju Ganoderma, znany w Wielkiej Brytanii jako 'Southern Bracket' — mimo szerokiego rozpowszechnienia praktycznie bez dedykowanych badań klinicznych ani obecności na rynku suplementów.
3.4Ganoderma resinaceum
Europejski krewniak lakownicy lśniącej, rozpoznawany po żywicznych kroplach wydzielanych przez rosnący brzeg owocnika. Historycznie mylona z reishi, ale z odrębną, skromną bazą badań fitochemicznych.
4.0Ganoderma lingzhi (Red Reishi)
Gatunek formalnie wydzielony w 2012 r. z kompleksu Ganoderma lucidum — to on, a nie europejska lakownica lśniąca, kryje się pod większością azjatyckich produktów sprzedawanych jako 'reishi' czy 'lingzhi', w tym pod etykietą 'Red Reishi'.
3.8Ganoderma sinense (Black Reishi)
Rzadka, ciemnofioletowa lakownica znana w medycynie chińskiej jako 'Zi Zhi' — w przeciwieństwie do Ganoderma lingzhi to gatunek genetycznie odrębny, z własną, mniejszą bazą badań: zarejestrowany w Chinach lek wspomagający chemioterapię oraz wstępne dane o ochronie serca przed kardiotoksycznością antracyklin.
3.8Czyreń ogniowy (Phellinus igniarius)
Pospolity w Polsce, twardy hubiak pasożytujący głównie na wierzbach, z udokumentowanym tradycyjnym użyciem jako podpałka i napar u ludów Syberii oraz Ameryki Północnej — ale bez istotnych badań klinicznych na ludziach.
3.6Phellinus baumii (Sanghuang)
Wschodnioazjatycki hubiak z mylącego kompleksu gatunków 'sanghuang', badany głównie w Chinach i Korei pod kątem polisacharydów o działaniu przeciwzapalnym i przeciwnowotworowym in vitro — na rynkach zachodnich praktycznie nieobecny.
4.0Błyskoporek szczotkowaty (Inonotus hispidus)
Rzadki w Polsce, efektowny pomarańczowo-rudy hubiak pasożytujący głównie na jabłoniach i jesionach; krewniak błyskoporka podkorowego (chagi) z ograniczonymi, przeważnie chińskimi badaniami in vitro nad związkami przeciwnowotworowymi i przeciwutleniającymi.
3.4Błyskoporek skórzasty (Inonotus cuticularis)
Rzadki w Polsce błyskoporek rosnący głównie na bukach, opisany chemicznie właściwie tylko w jednym irańskim badaniu przesiewowym — poza tym praktycznie brak jakichkolwiek danych naukowych na temat tego gatunku.
3.6Wrośniak szorstki (Trametes hirsuta)
Pospolity, blisko spokrewniony z wrośniakiem różnobarwnym gatunek nadrzewny, ceniony w biotechnologii jako producent lakazy. Brak badań klinicznych na ludziach i brak obecności na rynku suplementów.
3.9Wrośniak miękkowłosy (Trametes pubescens)
Rzadszy krewny wrośniaka różnobarwnego, w Polsce wpisany na czerwoną listę grzybów. Ma za sobą pojedyncze badania laboratoryjne i jedno badanie na zwierzętach nad ekstraktem z owocnika, ale zero badań klinicznych na ludziach.
3.5Wrośniak strefowany (Trametes ochracea)
Gatunek bliźniaczo podobny do wrośniaka różnobarwnego, często z nim mylony w terenie. Ma za sobą pojedyncze badanie laboratoryjne nad ekstraktem z owocnika — bez jakichkolwiek badań klinicznych.
3.8Blaszkowiec drobnozarodnikowy (Lenzites betulina)
Grzyb wyglądający jak wrośniak, ale mający pod kapeluszem prawdziwe blaszki zamiast porów. Kilka realnych badań laboratoryjnych (przeciwnowotworowe i przeciwutleniające in vitro), zero badań klinicznych na ludziach.
3.4Gmatkówka szarawa (Cerrena unicolor)
Pospolity europejski hubiak rozkładający martwe drewno liściaste, znany biotechnologii głównie jako źródło enzymu lakazy — bez historii kulinarnej czy suplementacyjnej i bez badań na ludziach.
3.1Schizophyllum radiatum
Rzadki, praktycznie nieodróżnialny gołym okiem krewniak rozszczepki pospolitej — w literaturze naukowej występuje niemal wyłącznie w kontekście taksonomii molekularnej i rzadkich zakażeń dróg oddechowych, nie jako suplement.
3.7Grifola gargal
Dziko rosnący grzyb jadalny z patagońskich lasów południowego buka, ceniony lokalnie za migdałowy aromat. Jedno bardzo małe badanie pilotażowe u ludzi sugeruje wpływ na poziom trójglicerydów, ale dowody są znikome.
3.3Grifola sordulenta
Patagońska 'siostrzana' odmiana Grifola gargal, rosnąca na koihue i ceniona lokalnie kulinarnie — ale, w przeciwieństwie do gargal, praktycznie bez jakichkolwiek badań na ludziach czy zwierzętach.
4.5Beta-glukany
Polisacharydy odpowiedzialne za większość udokumentowanych właściwości immunomodulujących grzybów leczniczych, owsa i jęczmienia — wspólny mianownik dziesiątek gatunków opisanych w tej bazie wiedzy.
4.2Chaga (guz brzozowy)
Twardy, czarny narośl porastający pnie brzóz, tradycyjnie parzony jako napar w Rosji i Europie Wschodniej — dziś badany głównie pod kątem wyjątkowo wysokiej zawartości związków antyoksydacyjnych.