Choroby i zaburzenia
Rzetelne, oparte na dowodach wyjaśnienia najczęstszych schorzeń cywilizacyjnych i ich powiązań ze stylem życia.
Insulinooporność
Stan, w którym komórki organizmu słabiej reagują na insulinę, zmuszając trzustkę do produkcji jej coraz większych ilości — najczęstszy, w dużej mierze odwracalny prekursor cukrzycy typu 2.
Niedoczynność tarczycy
Jedno z najczęstszych zaburzeń hormonalnych, zwłaszcza u kobiet — spowalnia metabolizm i bywa mylone z przewlekłym zmęczeniem czy 'zwykłym' przybieraniem na wadze.
Nadciśnienie tętnicze
'Cichy zabójca' — przez lata przebiega bez objawów, a mimo to jest jednym z najsilniejszych, w dużej mierze modyfikowalnych czynników ryzyka udaru i zawału serca na świecie.
Cukrzyca typu 2
Przewlekła choroba metaboliczna, w której organizm traci zdolność do prawidłowej regulacji poziomu glukozy we krwi — i jedna z niewielu chorób przewlekłych, gdzie duże badanie randomizowane pokazało, że sama zmiana stylu życia może być skuteczniejsza niż lek.
Osteoporoza
Postępujący spadek gęstości mineralnej kości, szczególnie nasilony u kobiet po menopauzie — a metaanaliza sieciowa 74 badań pokazuje, które konkretne formy aktywności fizycznej realnie spowalniają ten proces.
Migrena
Przewlekła choroba neurologiczna objawiająca się nawracającymi, silnymi napadami bólu głowy — najczęściej jednostronnego, pulsującego, nasilanego przez wysiłek fizyczny — którym mogą towarzyszyć nudności, nadwrażliwość na światło i dźwięk oraz aura. To nie „zwykły ból głowy”, lecz odrębna jednostka chorobowa o własnym mechanizmie neurobiologicznym, dotykająca w populacji globalnej ponad miliarda osób.
Astma oskrzelowa
Przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych, w której nadreaktywne oskrzela reagują skurczem, obrzękiem błony śluzowej i nadprodukcją śluzu na bodźce zwykle niegroźne dla zdrowej osoby — wywołując napady duszności, świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej i kaszel. Dobrze kontrolowana pozwala prowadzić pełnię normalnej aktywności, ale źle rozpoznana lub zaniedbana bywa przyczyną ciężkich, zagrażających życiu zaostrzeń.
Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD)
Przewlekła choroba, w której treść żołądkowa cofa się do przełyku wystarczająco często i wystarczająco intensywnie, by wywoływać dokuczliwe objawy (zgagę, regurgitację, kaszel) lub uszkadzać błonę śluzową przełyku. Jedna zgaga po obfitym posiłku to nie jeszcze choroba — GERD rozpoznaje się dopiero, gdy epizody są nawracające i wpływają na jakość życia lub prowadzą do powikłań.
Zespół cieśni nadgarstka
Najczęstsza neuropatia z ucisku u człowieka — stan, w którym nerw pośrodkowy zostaje uciśnięty w wąskim kanale nadgarstka, wywołując drętwienie, mrowienie i ból dłoni, typowo nasilające się w nocy. Częsty, dobrze poznany problem, który przy wczesnym rozpoznaniu w większości przypadków udaje się skutecznie leczyć zachowawczo, ale zaniedbany może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu.
Rwa kulszowa
Promieniujący ból wzdłuż przebiegu nerwu kulszowego, najczęściej wywołany uciskiem korzenia nerwowego przez przepuklinę krążka międzykręgowego — dobra wiadomość jest taka, że zdecydowana większość epizodów ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni leczenia zachowawczego.
Kamica nerkowa
Złogi mineralne powstające w drogach moczowych, gdy stężenie substancji litogennych w moczu przekracza próg rozpuszczalności — klasyczne badanie RCT Borghiego pokazało, że samo zwiększenie spożycia płynów prawie o połowę redukuje ryzyko nawrotu.
Dna moczanowa
Zapalna choroba stawów wywołana odkładaniem kryształów moczanu sodu na tle przewlekłej hiperurykemii — dotyka nawet do kilku procent populacji, ze zdecydowaną przewagą mężczyzn, i pozostaje jedną z niewielu chorób reumatycznych, którą można skutecznie kontrolować farmakologicznie do konkretnego celu terapeutycznego.
Łagodny przerost prostaty (BPH)
Nienowotworowe powiększenie gruczołu krokowego, które w ciągu życia dotyka nawet co czwartego mężczyznę — i jedno z niewielu schorzeń urologicznych, w którym duże badanie randomizowane pokazało, że lek może zmniejszyć ryzyko ostrego zatrzymania moczu o ponad połowę.
Choroba Hashimoto
Przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy i najczęstsza — choć często pomijana w rozmowie o samej niedoczynności — przyczyna niedoboru hormonów tarczycy w krajach o wystarczającej podaży jodu, dotykająca kobiety kilkukrotnie częściej niż mężczyzn.
Przewlekła choroba nerek (PChN)
Postępująca, najczęściej bezobjawowa utrata funkcji nerek, dotykająca nawet co dziewiątego dorosłego na świecie — i choroba, w której nawet niewielki spadek filtracji kłębuszkowej wiąże się w dużych badaniach kohortowych z istotnie podwyższonym ryzykiem zgonu sercowo-naczyniowego.
Hipotonia ortostatyczna
Mroczki przed oczami i zawroty głowy przy wstawaniu z łóżka to dla wielu ludzi codzienność, którą łatwo zignorować — a mimo to kryje się za tym konkretne, mierzalne kryterium medyczne i lista przyczyn sięgająca od banalnego odwodnienia po choroby z widma parkinsonizmu.
MCAS — zespół aktywacji mastocytów
Zespół aktywacji mastocytów (MCAS) to stan, w którym mastocyty uwalniają nadmierne lub nieprawidłowe ilości dziesiątek różnych mediatorów zapalnych — nie tylko histaminy — wywołując epizodyczne objawy w wielu układach jednocześnie. To realna, formalnie zdefiniowana jednostka kliniczna, zupełnie inna od znacznie częściej opisywanej nietolerancji histaminy, ale też jedna z najczęściej nadużywanych etykiet diagnostycznych w internetowych społecznościach pacjenckich — stawiana dziś znacznie częściej, niż pozwalają na to formalne kryteria.
Toczeń rumieniowaty układowy (SLE)
Przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje własne tkanki w wielu narządach jednocześnie — od skóry i stawów po nerki i układ nerwowy. Choruje na nią nawet dziewięciokrotnie częściej kobiety niż mężczyźni, a formalne rozpoznanie opiera się na rzeczywistych, punktowanych kryteriach klasyfikacyjnych, nie na jednym teście.
Rozedma płuc
Postępujące, nieodwracalne zniszczenie pęcherzyków płucnych, które najczęściej jest konsekwencją wieloletniego palenia tytoniu, ale u części pacjentów — zwłaszcza młodszych i niepalących — ma w pełni genetyczną przyczynę, o której wie zaskakująco mało osób.
Dyskopatia
Zmiany zwyrodnieniowe i przepukliny krążków międzykręgowych są jedną z najczęściej "widzianych" nieprawidłowości w rezonansie magnetycznym kręgosłupa — i jednym z najlepszych przykładów w całej medycynie na to, że sam wynik obrazowania nie jest tym samym co diagnoza wymagająca leczenia.
Przewlekłe zapalenie zatok
Zapalenie zatok, które nie mija po dwóch tygodniach antybiotyku, to zupełnie inna choroba niż zwykła infekcja — przewlekłe zapalenie zatok definiuje się przez czas trwania objawów (minimum 12 tygodni), a nie przez ich nasilenie, i wymaga innego podejścia diagnostycznego oraz terapeutycznego niż jego ostra postać.
Zmęczenie nadnerczy — czy to prawdziwa choroba?
Popularne w internecie wyjaśnienie przewlekłego zmęczenia jako efektu 'wypalenia' nadnerczy przez stres — termin, którego nie rozpoznaje żadne poważne towarzystwo endokrynologiczne, a systematyczny przegląd 58 badań nie znalazł naukowych podstaw, by uznać go za odrębną jednostkę chorobową. Wyjaśniamy, czym to różni się od prawdziwej, rzadkiej i w pełni testowalnej niedoczynności kory nadnerczy, oraz co najczęściej faktycznie stoi za zmęczeniem, które ludzie sami sobie w ten sposób diagnozują.