Błyskoporek podkorowy (Chaga)

Zrozum

Opis

Błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus), znany szerzej pod rosyjską nazwą chaga, to nie jest klasyczny owocnik grzyba, lecz twarda, czarna, spękana narośl (sklerotum) wyrastająca głównie na pniach brzóz w chłodniejszym klimacie Syberii, Skandynawii, Kanady i północnej Polski. W Polsce gatunek objęty jest częściową ochroną, a większość dostępnych w sprzedaży produktów pochodzi z upraw lub importu, nie z dzikiego zbioru. Tradycyjnie, m.in. w medycynie ludowej Syberii i krajów nordyckich, parzono z niej gorzki, ciemny napar pity zamiast herbaty czy kawy.

Chaga bywa reklamowana jako grzyb o rekordowej zawartości przeciwutleniaczy, ale ten argument opiera się głównie na kontrowersyjnym teście laboratoryjnym (ORAC), a nie na badaniach klinicznych na ludziach — jak dotąd nie opublikowano wiarygodnych, kontrolowanych badań interwencyjnych, które potwierdzałyby przełożenie efektów z probówki na realne korzyści zdrowotne.

Kto realnie może na chagę postawić? Osoby, które szukają alternatywy dla kawy w postaci ciemnego naparu i traktują ewentualne korzyści zdrowotne jako miły dodatek, a nie główny cel — na obecnym etapie badań nie ma podstaw, by oczekiwać udowodnionych efektów klinicznych u ludzi. Zdecydowanie odradzana jest osobom z kamicą nerkową lub chorobami nerek, ze względu na wysoką zawartość szczawianów i opisywane przypadki nefropatii szczawianowej, a także wymaga ostrożności przy zaburzeniach krzepnięcia, przed zabiegami chirurgicznymi, w ciąży, przy karmieniu piersią oraz u diabetyków leczonych insuliną.

Występowanie

Błyskoporek podkorowy pasożytuje niemal wyłącznie na brzozach, wnikając do wnętrza pnia przez uszkodzenia kory i rozwijając się przez wiele lat, zanim na powierzchni pojawi się widoczna, czarna narośl sklerotalna. Naturalnie występuje w chłodnym klimacie strefy borealnej: na Syberii, w Skandynawii, Kanadzie oraz we wschodniej i północnej Europie, zwykle na starszych drzewostanach brzozowych.

Historia stosowania

Ludy syberyjskie wykorzystywały chagę na długo przed powstaniem pisanych źródeł — nie tylko jako gorzki napar na dolegliwości żołądkowe i wątrobowe, ale też jako hubkę do rozniecania ognia oraz naturalny środek odkażający rany. Pierwsze wzmianki w rosyjskich źródłach medycyny ludowej pochodzą z XVI–XVII wieku, a na Zachodzie chaga pozostawała niemal nieznana aż do przełomu XX i XXI wieku, kiedy popularność zyskała wraz z modą na produkty 'superfood' bogate w antyoksydanty.