Insulinooporność

Cukrzyca typu 2

Przewlekła choroba metaboliczna, w której organizm traci zdolność do prawidłowej regulacji poziomu glukozy we krwi — i jedna z niewielu chorób przewlekłych, gdzie duże badanie randomizowane pokazało, że sama zmiana stylu życia może być skuteczniejsza niż lek.

HbA1c (hemoglobina glikowana)

Biomarker odzwierciedlający średni poziom glukozy we krwi z ostatnich 2–3 miesięcy — złoty standard diagnostyki i monitorowania cukrzycy, znacznie stabilniejszy niż jednorazowy pomiar glukozy.

Metformina

Najczęściej przepisywany lek w cukrzycy typu 2 na świecie — z dobrze poznanym mechanizmem metabolicznym i intensywnie badanym, ale wciąż nieudowodnionym potencjałem w spowalnianiu starzenia.

Berberyna

Alkaloid roślinny czasem nazywany 'naturalną metforminą' — badania pokazują istotny wpływ na glikemię, choć nie zastępuje leczenia farmakologicznego.

Dieta niskoglikemiczna

Wzorzec żywieniowy oparty na wyborze węglowodanów wg indeksu i ładunku glikemicznego — z solidnymi dowodami wspierającymi kontrolę glikemii u osób z cukrzycą typu 2 i insulinoopornością.

Czy insulinooporność może występować u szczupłego mężczyzny?

Tak — insulinooporność może dotyczyć również mężczyzn o prawidłowym BMI, jeśli tłuszcz gromadzi się głównie trzewnie i w narządach wewnętrznych, a nie pod skórą. Wyjaśniamy zjawisko TOFI (thin-outside-fat-inside) i dlaczego samo BMI nie wystarcza do oceny ryzyka metabolicznego.

Niedoczynność tarczycy

Jedno z najczęstszych zaburzeń hormonalnych, zwłaszcza u kobiet — spowalnia metabolizm i bywa mylone z przewlekłym zmęczeniem czy 'zwykłym' przybieraniem na wadze.

Doustny test obciążenia glukozą (OGTT)

Doustny test obciążenia glukozą (OGTT) to badanie czynnościowe oceniające, jak organizm radzi sobie z ustandaryzowaną dawką glukozy w czasie — od pomiaru na czczo, przez wypicie roztworu 75 g glukozy, po seryjne pobrania krwi w kolejnych godzinach. W odróżnieniu od pojedynczego pomiaru glikemii na czczo czy HbA1c, ujawnia wczesne, dynamiczne zaburzenia tolerancji glukozy.

Keto, DASH czy dieta śródziemnomorska? Które podejście ma najmocniejsze dowody na redukcję wagi

Porównujemy trzy popularne wzorce żywieniowe pod kątem realnych dowodów naukowych — nie popularności w mediach społecznościowych — żeby pomóc wybrać podejście dopasowane do Twojego celu.

31 lipca 2026

Dług senny w weekend: czy odsypianie naprawdę go spłaca?

"W tygodniu śpię po 5-6 godzin, ale w weekend odsypiam" to jedna z najczęściej powtarzanych strategii radzenia sobie z niedoborem snu — intuicyjna, wygodna i, jak pokazuje dobrze kontrolowane badanie laboratoryjne opublikowane w Current Biology, prawdopodobnie błędna. Weekendowe odsypianie nie tylko nie chroniło uczestników przed metabolicznymi skutkami niedoboru snu, ale w części pomiarów pogłębiało spadek wrażliwości na insulinę bardziej niż sam brak odsypiania.

23 sierpnia 2026

Spacer po posiłku: o ile realnie obniża poposiłkowy skok cukru?

"Bądź aktywny" to rada tak ogólna, że praktycznie nic nie mówi o tym, kiedy dokładnie warto się ruszać. Randomizowane badanie kliniczne u osób z cukrzycą typu 2 pokazało coś znacznie bardziej konkretnego: krótki spacer bezpośrednio po posiłku obniża poposiłkowy skok glukozy skuteczniej niż ogólne zalecenie "realizuj dzienną normę aktywności" bez wskazania pory. Co więcej, efekt nie był jednakowy dla wszystkich posiłków — po kolacji spacer obniżał skok cukru aż o około 22%, znacznie mocniej niż po pozostałych posiłkach dnia. To sugeruje, że w kontroli glikemii liczy się nie tylko to, ile się ruszamy w ciągu doby, ale precyzyjnie to, kiedy dokładnie to robimy. W tym artykule rozkładamy te wyniki krok po kroku i tłumaczymy, dla kogo dokładnie zostały wykazane.

24 sierpnia 2026

Sztuczne słodziki a insulina: czy podnoszą poziom cukru mimo zera kalorii?

"Zero kalorii, więc zero wpływu na organizm" — to założenie stoi za popularnością sztucznych słodzików u osób dbających o poziom cukru we krwi, ale dwa solidne badania naukowe pokazują obraz znacznie bardziej skomplikowany, a wręcz sprzeczny. Duża metaanaliza sieciowa, obejmująca 36 badań, nie znalazła żadnego wpływu napojów słodzonych sztucznie na glukozę czy insulinę w porównaniu z wodą — ale te badania testowały głównie pojedynczą, jednorazową dawkę. Tymczasem 10-tygodniowe badanie kliniczne, testujące codzienne, chroniczne spożycie samej sukralozy, wykazało realny, mierzalny wzrost poziomu insuliny i spadek wrażliwości insulinowej u zdrowych, młodych dorosłych. Ta sprzeczność sama w sobie jest najciekawszym wnioskiem tego artykułu — bo sugeruje, że jednorazowy łyk słodzonego napoju to prawdopodobnie nic, ale codzienne, wielotygodniowe przyzwyczajenie może być czymś zupełnie innym.

24 sierpnia 2026

Senność po jedzeniu: dlaczego chce się spać po obiedzie

Zatrzymujące powieki popołudnie po obiedzie to jedno z najczęstszych doświadczeń dorosłych — a jednak nauka tłumaczy je mniej oczywiście, niż sugeruje popularna wiedza o 'cukrze' i 'węglowodanach'. Badania nad posiłkami o różnym składzie i wielkości pokazują, że popołudniowy spadek czujności jest w dużej mierze zjawiskiem okołodobowym, a obiad najczęściej go tylko pogłębia — zwłaszcza po krótkiej nocy. Wyjaśniamy, co naprawdę wiadomo, na ile winne są wahania glukozy, kiedy senność po posiłku bywa sygnałem bezdechu sennego lub zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz jakie proste zmiany mają sens.

3 listopada 2026

Glukoza na czczo 100–125 mg/dl: co to znaczy i co dalej

Wynik glukozy na czczo między 100 a 125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l) to w terminologii medycznej nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) — stan pośredni między normą a cukrzycą, a nie rozpoznanie choroby. Progi różnią się między ADA (100 mg/dl) i WHO (110 mg/dl), pojedynczy pomiar bywa obarczony zmiennością biologiczną i błędem przedanalitycznym, a ryzyko cukrzycy w kolejnych latach zależy od tego, jakie jeszcze zaburzenia współwystępują. Wyjaśniamy, jak potwierdzić wynik, jakie badania zrobić w drugim kroku i co mówią dane o tempie progresji.

22 października 2026

Zjawisko brzasku: dlaczego glukoza rośnie nad ranem i kiedy to ma znaczenie

Zjawisko brzasku (dawn phenomenon) to fizjologiczny wzrost glukozy we wczesnych godzinach porannych, wywołany przez nocno-poranny wyrzut kortyzolu i hormonu wzrostu, który zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę i zwiększa produkcję glukozy w wątrobie. U zdrowych osób zwykle jest niewielki i niewidoczny w wynikach; u osób z cukrzycą typu 2 bywa większy i dokłada się do wysokiej glukozy na czczo. Wyjaśniamy, czym różni się od efektu Somogyi, co pokazują dane z ciągłego monitorowania glukozy u osób bez cukrzycy i jak rozsądnie interpretować wysoki pomiar rano.

22 października 2026

Hipoglikemia reaktywna (po posiłku): objawy i czy to na pewno ona

Drżenie rąk, pocenie się, kołatanie serca i 'zjazd' po słodkim posiłku to dla wielu osób dowód na hipoglikemię reaktywną. Tymczasem w badaniach większość osób, które same stawiają taką diagnozę, nie ma w rzeczywistości obniżonej glukozy w momencie objawów. Prawdziwa hipoglikemia poposiłkowa u osób bez cukrzycy jest rzadka i wymaga udokumentowania trójki Whipple'a: objawów, niskiej glukozy w pomiarze oraz ustąpienia objawów po jej podniesieniu. Wyjaśniamy, dlaczego test obciążenia glukozą nie służy do tego rozpoznania, jak łatwo przecenić odczyty z CGM i jakie są realne przyczyny, od zespołu poposiłkowego po operacje bariatryczne.

22 października 2026