Holter EKG 24 h: jak się przygotować, jak nosić i czy zegarek go zastąpi

Holter zleca się najczęściej przy kołataniu serca, omdleniach i przedomdleniach, zawrotach głowy o niejasnej przyczynie, bólu w klatce piersiowej lub podejrzeniu zaburzeń rytmu, a także w celu oceny skuteczności leczenia arytmii. Rejestrator zapisuje rytm przez cały dzień, a program analizuje zapis, wskazując m.in. liczbę pobudzeń dodatkowych komorowych i nadkomorowych, epizody tachykardii, pauzy, bradykardię i migotanie przedsionków. Lekarz łączy to z godzinami, o których pacjent zanotował objawy.

Ważne ograniczenie: Holter jest badaniem 'okna czasowego'. Jeśli w ciągu doby objawów i arytmii nie było, wynik może być prawidłowy mimo prawdziwego problemu, który występuje raz na tydzień czy miesiąc. Stąd pytanie o przedłużenie monitorowania, o które pytamy niżej. Prawidłowy wynik Holtera u osoby z objawami nie zamyka więc dociekań, jeśli sytuacja kliniczna jest niepokojąca.

Przygotowanie jest proste, ale ma wpływ na jakość zapisu. Elektrody przylepia się do klatki piersiowej, a ich dobry kontakt ze skórą jest warunkiem czystego sygnału. Zakłócenia (artefakty) powstające z powodu źle trzymających się elektrod, potu lub ruchu mogą utrudnić analizę i imitować arytmie.

Standardowy rejestrator nie jest wodoodporny, dlatego przez cały czas zapisu zwykle nie wolno się kąpać ani brać prysznica — to najczęstsza instrukcja, ale dostępne są też urządzenia lub plastry wodoodporne, więc warto zapytać o konkretny model. Należy unikać silnych pól magnetycznych i elektromagnetycznych bezpośrednio przy rejestratorze, a także kocy elektrycznych w trakcie snu, jeśli ośrodek tak zaleca.

Aktywność w czasie zapisu powinna odpowiadać zwykłemu dniu. Nie trzeba i nie warto 'testować serca' wyczynowym wysiłkiem, ale nie należy też zapisu 'oszczędzać', leżąc w łóżku, bo wtedy niczego nie uda się uchwycić. Rejestrator warto trzymać w pozycji, która nie ciągnie za przewody; na noc można go położyć obok siebie lub pod poduszką tak, by nie napinał kabli. Jeśli elektroda odklei się lub przewód się odepnie, zgłoś to pracowni — krótko przerwany zapis można często uzupełnić, ale długa przerwa ogranicza wartość badania.

Wykrywalność zależy od tego, jak często występują arytmie i jak długo trwa zapis. Dwa badania dobrze to ilustrują, choć każde z innej perspektywy.

Z obu badań płyną ostrożne wnioski. Po pierwsze, w badaniu retrospektywnym u pacjentów z oddziału ratunkowego 24 godziny dawały podobną wartość diagnostyczną jak 48 godzin, więc przedłużanie standardowego zapisu o dobę nie zawsze zwiększa wykrywalność. Po drugie, przy epizodach występujących rzadziej niż raz na dobę dłuższy zapis (np. plaster 14-dniowy) wykrywa więcej zdarzeń — co jest oczywiste, bo dłużej obserwuje. Nie oznacza to, że plaster jest zawsze lepszy: ma jedno odprowadzenie, a jego wartość kliniczna w porównaniu z klasycznym Holterem zależy od celu badania. Wybór metody (24 h, 48 h, plaster, rejestrator zdarzeń, wszczepialny rejestrator pętlowy) należy do lekarza i zależy od częstości objawów.

Smartwatche z funkcją EKG (np. Apple Watch) rejestrują krótki zapis jednoodprowadzeniowy, zwykle około pół minuty, gdy użytkownik dotknie koronki lub czujnika. Modele z czujnikiem optycznym (fotopletyzmografią) mogą też powiadamiać o nieregularnym tętnie. W kontekście migotania przedsionków ich dokładność została dobrze zbadana, ale na pytanie 'czy zastąpią Holtera' trzeba odpowiedzieć odrębnie.

Te wyniki są dobre, ale odpowiadają na inne pytanie niż to, które stawia Holter. Metaanalizy oceniają, czy krótki zapis z zegarka poprawnie rozpoznaje migotanie przedsionków, gdy użytkownik go wykona, i porównują go z 12-odprowadzeniowym EKG. Nie dowodzą, że zegarek zastępuje całodobowe, ciągłe monitorowanie, które: (1) rejestruje rytm przez cały czas, także we śnie i podczas bezobjawowych epizodów, (2) pozwala policzyć obciążenie arytmią (liczbę pobudzeń dodatkowych, długość pauz), (3) łączy zapis z dzienniczkiem objawów. W streszczeniach cytowanych badań nie znaleźliśmy danych o wykrywaniu innych arytmii niż migotanie przedsionków. Przegląd poglądowy z 2024 roku wskazuje zresztą, że ograniczeniem urządzeń konsumenckich są wysokie odsetki wyników fałszywie dodatnich w niektórych populacjach.

Po zakończeniu zapisu oddaje się rejestrator i dzienniczek do pracowni. Zapis jest analizowany komputerowo, a następnie weryfikowany przez lekarza; wynik często jest dostępny po kilku dniach. W opisie zwykle znajduje się średnie, minimalne i maksymalne tętno, liczba i rodzaj pobudzeń dodatkowych, epizody częstoskurczu, pauzy oraz korelacja objawów z rytmem. Częste, ale pojedyncze pobudzenia dodatkowe u osób bez choroby serca są zwykle niegroźne, a znaczenie wyniku zależy od kontekstu — o tym piszemy w artykule o ekstrasystoliach.

Dobry Holter to taki, w którym zapis EKG i dzienniczek objawów opowiadają tę samą historię. Wystarczy kilka prostych nawyków — przygotowana skóra, normalny dzień, notowanie godzin dolegliwości — by zwiększyć szansę, że badanie odpowie na pytanie, po co je zlecono. Zegarki i plastry są cennym uzupełnieniem, a w przypadku rzadkich objawów nawet lepszym wyborem niż pojedyncza doba, ale decyzja, który sprzęt i jak długo, powinna wynikać z objawów i rozmowy z lekarzem, a nie z tego, co mamy na nadgarstku.