Dieta wegańska

Zrozum

Opis

Dieta wegańska wyklucza wszystkie produkty odzwierzęce — mięso, ryby, jaja, nabiał i miód — opierając jadłospis wyłącznie na warzywach, owocach, roślinach strączkowych, produktach pełnoziarnistych, orzechach i nasionach. Różni się tym od wegetarianizmu, który zwykle dopuszcza nabiał i jaja.

Dowody naukowe pochodzą głównie z dużych badań kohortowych (jak EPIC-Oxford), wiążących diety roślinne z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i niższym BMI, oraz z nielicznych, ale konkretnych badań randomizowanych — m.in. badania Barnarda z 2006 roku, w którym niskotłuszczowa dieta wegańska poprawiła kontrolę glikemii u osób z cukrzycą typu 2 skuteczniej niż standardowe zalecenia dietetyczne. To solidna, ale węższa baza dowodowa niż w przypadku diety śródziemnomorskiej czy DASH, opartych na dużych badaniach interwencyjnych.

Komu może się to realnie przydać, a komu raczej nie? Osoby z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym lub metabolicznym, gotowe świadomie planować posiłki, mogą odnieść wymierne korzyści z profilu lipidowego. Motywacja etyczna czy środowiskowa jest równie uzasadnionym powodem wyboru tej diety, niezależnie od korzyści zdrowotnych. Największą ostrożność powinny zachować dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz sportowcy wyczynowi — nie dlatego, że dieta wegańska jest dla nich przeciwwskazana, ale dlatego, że pokrycie zwiększonego zapotrzebowania na białko, żelazo, cynk i witaminę B12 wymaga w tych grupach szczególnie starannego planowania, najlepiej z dietetykiem.

Historia stosowania

Termin "wegański" (ang. vegan) ukuł w 1944 roku Donald Watson, współzałożyciel brytyjskiego Vegan Society, jako określenie diety i stylu życia wykluczającego wszystkie produkty odzwierzęce — w odróżnieniu od wegetarianizmu, dopuszczającego nabiał i jaja. Naukowe zainteresowanie dietami roślinnymi jako interwencją zdrowotną nasiliło się od lat 90. XX wieku, m.in. za sprawą prac Deana Ornisha nad zmianami miażdżycowymi oraz dużych badań kohortowych, jak EPIC-Oxford, śledzącego zdrowie wegan, wegetarian i osób jedzących mięso przez dekady.