Gastroskopia (endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego)

Zrozum

Opis

Gastroskopia, nazywana też ezofagogastroduodenoskopią (EGD) lub endoskopią górnego odcinka przewodu pokarmowego, to badanie polegające na wprowadzeniu przez usta giętkiego endoskopu zakończonego kamerą, który umożliwia bezpośrednią wizualną ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka oraz początkowego odcinka dwunastnicy. Podobnie jak kolonoskopia w dolnym odcinku przewodu pokarmowego, gastroskopia jest badaniem jednocześnie diagnostycznym i terapeutycznym — przez kanał roboczy endoskopu można pobrać wycinki do badania histopatologicznego, wykonać test na obecność bakterii Helicobacter pylori, opanować krwawienie czy poszerzyć zwężenie przełyku.

Kliniczna wartość gastroskopii wynika z tego, że jest jedynym badaniem pozwalającym bezpośrednio zobaczyć i jednocześnie zbiopsjować błonę śluzową górnego odcinka przewodu pokarmowego — żadne badanie obrazowe (USG jamy brzusznej, tomografia komputerowa) nie daje porównywalnej rozdzielczości w ocenie drobnych zmian śluzówkowych, takich jak wczesne owrzodzenia, nadżerki, metaplazja jelitowa błony śluzowej przełyku (przełyk Barretta) czy podejrzane zmiany nowotworowe. W odróżnieniu od badań czynnościowych, takich jak pH-metria przełykowa, gastroskopia ocenia strukturę tkanki, a nie jej funkcję, co czyni oba rodzaje badań komplementarnymi, a nie zamiennymi.

Badanie zleca się w bardzo zróżnicowanych kontekstach klinicznych. Najczęstszym wskazaniem są tak zwane objawy alarmowe towarzyszące dolegliwościom górnego odcinka przewodu pokarmowego — trudności w połykaniu (dysfagia), niezamierzony spadek masy ciała, uporczywe wymioty, krwawienie z przewodu pokarmowego (fusowate wymioty, smoliste stolce) czy niedokrwistość z niedoboru żelaza bez oczywistej przyczyny. Innym częstym wskazaniem jest przewlekła, oporna na leczenie choroba refluksowa przełyku, zwłaszcza u osób powyżej 45.–50. roku życia lub z dodatkowymi czynnikami ryzyka, gdzie celem badania jest wykluczenie przełyku Barretta lub wczesnych zmian nowotworowych. Gastroskopię zleca się też rutynowo w diagnostyce zakażenia Helicobacter pylori opornego na leczenie, w monitorowaniu znanych zmian przedrakowych żołądka oraz w pilnej diagnostyce ostrego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Od strony praktycznej przygotowanie do gastroskopii jest znacznie prostsze niż do kolonoskopii — wymaga jedynie pozostania na czczo przez zwykle 6–8 godzin przed badaniem, bez konieczności przyjmowania preparatów przeczyszczających. Samo badanie trwa zwykle 5–15 minut i może być wykonane w znieczuleniu miejscowym gardła (w postaci sprayu) z lub bez dodatkowej sedacji dożylnej, w zależności od preferencji pacjenta i ośrodka. Po badaniu przez godzinę lub dwie zaleca się powstrzymanie od jedzenia i picia ze względu na znieczulenie gardła, aby uniknąć zachłyśnięcia. Wynik makroskopowy lekarz przedstawia zwykle od razu, natomiast wynik histopatologiczny pobranych wycinków jest dostępny po 1–2 tygodniach.

Wokół gastroskopii narosło kilka powtarzających się nieporozumień. Część pacjentów obawia się, że badanie wiąże się z uczuciem duszenia się lub wymiotami przez cały czas jego trwania — w rzeczywistości nowoczesne, cienkie endoskopy oraz znieczulenie miejscowe gardła istotnie ograniczają odruch wymiotny, a doświadczenie większości pacjentów sprowadza się do kilku nieprzyjemnych, lecz krótkotrwałych chwil na początku badania. Innym błędnym przekonaniem jest traktowanie objawów refluksu jako wystarczającej podstawy do samodzielnego postawienia diagnozy bez badania — wiele poważniejszych schorzeń, w tym wczesne zmiany nowotworowe, może dawać identyczne objawy jak zwykła zgaga.

Gastroskopia pozostaje badaniem pierwszego rzutu w diagnostyce objawów alarmowych i przewlekłych dolegliwości górnego odcinka przewodu pokarmowego, łącząc w sobie precyzję wizualnej oceny błony śluzowej z możliwością natychmiastowego pobrania materiału diagnostycznego lub wykonania interwencji terapeutycznej. Decyzję o wskazaniach do badania, jego pilności oraz częstości ewentualnych kontroli warto każdorazowo ustalać z lekarzem prowadzącym, uwzględniając charakter objawów, wiek i czynniki ryzyka indywidualnego pacjenta.