Saturacja (SpO2): normy, pulsoksymetr i zegarek — jak dokładny jest pomiar

Nie ma jednej liczby, która pasowałaby do każdej sytuacji. U zdrowych dorosłych na poziomie morza saturacja zwykle wynosi około 95-100%, a pojedyncze, krótkie odczyty o punkt czy dwa niższe nie muszą niczego oznaczać. U osób z przewlekłymi chorobami płuc, takimi jak POChP, wartości docelowe ustala lekarz indywidualnie i mogą być niższe, ponieważ u części pacjentów zbyt duża ilość tlenu może być szkodliwa. To jeden z powodów, dla których nie podajemy sztywnych progów do samodzielnego stosowania.

Dane z praktyki szpitalnej pozwalają jednak osadzić pewne liczby w kontekście. W badaniu przeprowadzonym w szpitalach Australii i Nowej Zelandii hipoksemię w krwi tętniczej zdefiniowano jako SaO2 poniżej 90%, a pulsoksymetr o wartości 92% lub wyższej w żadnym przypadku nie towarzyszył takiej hipoksemii. To nie znaczy, że 91% to katastrofa, a 92% bezpieczny punkt dla każdego. Pokazuje natomiast, dlaczego klinicyści używają bezpiecznego marginesu: błąd pomiaru bywa rzędu kilku punktów, więc wynik w okolicy granicy trzeba interpretować ostrożnie.

Wniosek dla czytelnika: pulsoksymetr medyczny jest zwykle wiarygodny i przeciętny błąd wynosi około 1 punktu procentowego, ale u kilku procent osób odczyt może odbiegać o 4 punkty i więcej. Pojedynczy, dziwny wynik warto więc powtórzyć, a decyzje zdrowotne podejmować z uwzględnieniem objawów, nie samej liczby. Badanie dotyczy pacjentów szpitalnych i ambulatoryjnych, nie osób zdrowych mierzących się w domu na przypadkowym urządzeniu.

Pulsoksymetr działa dobrze, gdy światło przechodzi przez dobrze ukrwioną, nieruchomą tkankę. Każde zaburzenie tej sytuacji może fałszować odczyt. Przegląd 23 badań próbował uporządkować te czynniki.

Z tych danych wynika prosta zasada praktyczna: ciemny lakier (czarny, brązowy) warto zmyć albo wybrać inny palec, a przy bezbarwnym lub jasnym lakierze pomiar wciąż zwykle działa. Zimne ręce to najczęstsza codzienna przyczyna dziwnych, niskich odczytów, szczególnie u osób z tendencją do zimnych palców (o zespole Raynauda piszemy w artykule o zimnych i blednących palcach). Jeśli niska wartość pojawia się wyłącznie na zimnym palcu i znika po rozgrzaniu ręki, to prawdopodobnie błąd pomiaru, nie niedotlenienie.

Od kilku lat w literaturze medycznej pojawiają się dowody, że pulsoksymetry mogą zawyżać saturację u osób o ciemniejszej karnacji. Przekłada się to na możliwość niewykrycia realnej hipoksemii (tzw. utajonej, occult hypoxemia). Zagadnienie jest ważne także dla każdego, kto używa zegarka z pomiarem SpO2.

Jak to czytać? Po pierwsze, dane dotyczą pacjentów szpitalnych, więc ich przeniesienie na zdrowych ludzi mierzących się w domu jest niepewne; autorzy wprost zaznaczają brak dowodów z warunków ambulatoryjnych. Po drugie, nie chodzi o to, że pulsoksymetr 'nie działa' u osób o ciemniejszej skórze, ale o to, że odczyt może być zawyżony i niskiej saturacji bywa nie widać. Po trzecie, praktyczny wniosek jest jeden dla wszystkich: liczby nie wolno oceniać w oderwaniu od samopoczucia. Osoba, która ma duszność, sinicę lub splątanie, a pulsoksymetr pokazuje 96%, nie powinna się uspokajać wynikiem.

Wiele zegarków i opasek potrafi szacować SpO2, najczęściej z nadgarstka, w spoczynku lub w nocy. Wynik jest wygodny, ale pytanie, ile jest wart, jest zasadne: nadgarstek jest trudniejszym miejscem pomiaru niż palec, a sygnał jest bardziej wrażliwy na ruch i ułożenie czujnika. Przywołujemy dwa badania laboratoryjne, w których porównywano odczyty urządzeń z pomiarem we krwi tętniczej.

Jak to połączyć? Przy saturacji w zakresie prawidłowym i niewielkim odchyleniu, czyli tam, gdzie zdecydowana większość użytkowników mierzy się na co dzień, błąd rzędu 2-3 punktów jest do zaakceptowania dla orientacyjnego monitorowania trendu. Gorzej jest w zakresie, na którym zależy najbardziej: tam, gdzie saturacja jest rzeczywiście niska, urządzenia, w tym zegarek, były dokładne mniej i miały tendencję do zawyżania. Dlatego zegarek może być ciekawostką, ale nie powinien być powodem do uspokojenia przy objawach ani do samodiagnozy bezdechu czy choroby płuc. Podobne ograniczenia dotyczą zresztą wyników VO2 max z nadgarstka, co omawiamy w osobnym artykule.

Odwrotnie: pojedynczy, niski odczyt u zdrowej, nieobjawowej osoby, zwłaszcza na zimnym palcu lub z lakierem, najczęściej okazuje się błędem pomiaru. Ani pulsoksymetr, ani zegarek nie powinny wywoływać lęku bez objawów, ani fałszywej pewności przy ich obecności.

Pulsoksymetr jest użytecznym, ale ograniczonym narzędziem. Ma dobrą skuteczność w wykluczaniu poważnej hipoksemii, gdy wynik jest wyraźnie prawidłowy, jednak jego błąd, zależny od temperatury palców, lakieru, ruchu i karnacji, bywa większy, niż się powszechnie sądzi. Zegarki są tu jeszcze bardziej niedokładne dokładnie tam, gdzie liczy się najbardziej, czyli przy niskiej saturacji. Dla zdrowej osoby rozsądne jest traktowanie takich odczytów jako ciekawostki, a nie podstawy decyzji. Gdy pojawiają się objawy, o diagnozie decydują badanie lekarskie i, jeśli trzeba, gazometria, nie liczba na ekranie.