DHEA po 40. roku życia: czy suplementacja "hormonu młodości" ma sens?

DHEA (dehydroepiandrosteron) i jego siarczanowa forma magazynowa DHEA-S są najliczniej krążącymi hormonami steroidowymi w organizmie człowieka, produkowanymi głównie przez korę nadnerczy. Pełnią funkcję prekursora — surowca, z którego tkanki obwodowe mogą syntetyzować zarówno testosteron, jak i estrogeny, w zależności od lokalnego zapotrzebowania. To odróżnia DHEA od typowych hormonów "końcowych" i sprawia, że jego działanie jest trudniejsze do przewidzenia niż w przypadku bezpośredniej suplementacji testosteronem czy estrogenem.

Poziom DHEA osiąga szczyt około 25. roku życia, po czym systematycznie spada — zjawisko to bywa nazywane "adrenopauzą", w analogii do menopauzy czy andropauzy. Do 70.-80. roku życia poziom DHEA może być nawet o 80-90% niższy niż w szczytowym okresie młodości. To właśnie ten spektakularny, uniwersalny i łatwo mierzalny spadek uczynił DHEA atrakcyjnym kandydatem na "hormon przeciwstarzeniowy" — w Stanach Zjednoczonych DHEA jest sklasyfikowany jako suplement diety dostępny bez recepty, podczas gdy w większości Europy (w tym w Polsce) wymaga recepty jako produkt lekopodobny.

Najbardziej rygorystycznym testem hipotezy "DHEA jako hormon przeciwstarzeniowy" było randomizowane badanie opublikowane w New England Journal of Medicine, prowadzone przez zespół z Mayo Clinic.

Badanie NEJM, choć rygorystyczne, to tylko jedno źródło danych. Warto sprawdzić, czy jego wnioski potwierdza szersza metaanaliza łącząca wiele badań randomizowanych u mężczyzn.

Wniosek autorów tej metaanalizy jest precyzyjny i wart zapamiętania: DHEA może wywoływać niewielki, korzystny efekt na skład ciała, ale wyłącznie w zakresie, w jakim jest przekształcane w organizmie w aktywne hormony (androgeny lub estrogeny) — sama suplementacja "surowego" DHEA, bez tej konwersji, nie ma samodzielnego działania na te parametry. To istotne rozróżnienie między "DHEA jako takim" a "produktami jego metabolizmu".

Obraz nie jest jednak całkowicie jednolicie negatywny. Francuskie badanie DHEAge, jedno z pierwszych dużych, rocznych badań randomizowanych nad DHEA, pokazało pewne korzyści — choć ograniczone do konkretnej podgrupy.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie w kontekście szerszej rozmowy o hormonach po 40. roku życia — temat obniżającego się z wiekiem poziomu testosteronu u mężczyzn i towarzyszących mu objawów opisujemy szerzej w naszym wpisie o andropauzie, gdzie również pokazujemy, że nie każdy spadek hormonalny wymaga interwencji farmakologicznej czy suplementacyjnej.

Mimo że w Stanach Zjednoczonych DHEA jest sprzedawane jako suplement diety bez recepty, farmakologicznie zachowuje się jak prekursor hormonalny, a nie obojętna substancja odżywcza — co niesie ze sobą specyficzne ryzyka, których nie mają typowe witaminy czy minerały.

Na podstawie całości dostępnych dowodów trudno wskazać szeroką grupę zdrowych osób po 40. czy 50. roku życia, dla której suplementacja DHEA miałaby silnie uzasadnione, wielokierunkowe korzyści. Jedynym wąsko zdefiniowanym kontekstem, w którym pojedyncze badanie pokazało konkretne korzyści, są starsze kobiety (powyżej 70. roku życia) w zakresie libido, stanu skóry i obrotu kostnego — a i to na podstawie jednego badania, niepotwierdzonego w pełni przez późniejsze, większe próby. Osoby rozważające suplementację powinny najpierw omówić to z endokrynologiem, najlepiej po wykonaniu podstawowej diagnostyki hormonalnej, a nie sięgać po DHEA jako ogólny "suplement przeciwstarzeniowy" bez wskazania.

DHEA jest dobrym przykładem tego, jak łatwo pomylić spadek poziomu hormonu wraz z wiekiem z automatycznym wskazaniem do jego suplementacji. Sam fakt, że poziom czegoś spada z wiekiem, nie oznacza, że jego uzupełnienie odwróci towarzyszące starzeniu zmiany — a najlepsze dostępne, rygorystyczne badanie randomizowane wprost tego nie potwierdza w zakresie siły, składu ciała i wrażliwości insulinowej. Nieliczne potwierdzone korzyści są wąskie, dotyczą konkretnej podgrupy (starsze kobiety) i konkretnych parametrów, a nie ogólnego "odmłodzenia".