Sauna a testosteron: podnosi go czy obniża? Badania mówią jedno i drugie

Wśród entuzjastów biohackingu sauna bywa promowana jako sposób na naturalne podniesienie testosteronu, podczas gdy w innych kręgach krąży ostrzeżenie odwrotne — że wysoka temperatura "szkodzi jądrom" i obniża poziom tego hormonu. Obie narracje powołują się na tę samą, intuicyjną logikę: jądra znajdują się poza jamą ciała właśnie dlatego, że produkcja plemników wymaga temperatury nieco niższej niż reszta organizmu, więc podgrzanie ich powinno zaburzać funkcję.

Rzeczywiste dane z badań pokazują coś bardziej precyzyjnego niż jednoznaczne "tak" lub "nie" na pytanie "czy sauna szkodzi testosteronowi". Kluczem jest rozróżnienie dwóch zupełnie różnych zjawisk: ostrej, jednorazowej reakcji hormonalnej na ciepło oraz przewlekłego wpływu częstego, intensywnego korzystania z sauny na płodność, który przebiega zupełnie innym mechanizmem i nie dotyczy testosteronu w ogóle.

Fińscy badacze, w kraju o być może najdłuższej tradycji korzystania z sauny na świecie, sprawdzili, jak pojedyncza sesja sauny, sama i w połączeniu z treningiem siłowym, wpływa na profil hormonalny mężczyzn.

Zupełnie inne pytanie zadali włoscy badacze z Uniwersytetu w Padwie: co się dzieje z nasieniem mężczyzn, którzy korzystają z sauny regularnie i intensywnie przez dłuższy czas? To pytanie o przewlekłą ekspozycję, nie o pojedynczą sesję.

Na pierwszy rzut oka wyniki obu badań mogą wydawać się nie do pogodzenia — jedno mówi o wzroście testosteronu, drugie o uszkodzeniu funkcji rozrodczych. W rzeczywistości dotyczą dwóch zupełnie różnych układów i skali czasowej: ostra odpowiedź hormonalna (minuty do godzin po jednej sesji) a przewlekłe uszkodzenie tkanki jądra odpowiedzialnej za produkcję plemników (miesiące regularnej, intensywnej ekspozycji). Spermatogeneza jest procesem wyjątkowo wrażliwym na temperaturę niezależnie od poziomu hormonów krążących we krwi — dlatego jądra fizjologicznie znajdują się poza jamą brzuszną, w chłodniejszej mosznie.

Innymi słowy: sauna nie "obniża testosteronu", ale przy określonym, intensywnym schemacie korzystania (2 razy w tygodniu, 80-90°C, 15 minut, przez 3 miesiące) może realnie i tymczasowo obniżyć płodność poprzez zupełnie inny, niezależny od testosteronu mechanizm. To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie zwłaszcza dla mężczyzn planujących ojcostwo.

Ten temat to dobry przykład na to, dlaczego uproszczone, jednozdaniowe odpowiedzi w tematach hormonalnych bywają mylące. Sauna nie jest ani jednoznacznie "dobra", ani jednoznacznie "zła" dla testosteronu i płodności — jej wpływ zależy od tego, o jaki dokładnie efekt pytamy (ostry hormonalny czy przewlekły reprodukcyjny) i jak intensywnie oraz jak często z niej korzystamy.

Dla większości mężczyzn korzystających z sauny okazjonalnie, w umiarkowanym zakresie, dostępne dane nie wskazują na zagrożenie dla testosteronu. Mężczyźni planujący ojcostwo w najbliższej przyszłości mogą rozważyć czasowe ograniczenie bardzo częstego, intensywnego saunowania, mając na uwadze, że efekt ten jest odwracalny.