Polisomnografia (badanie snu)

Zrozum

Opis

Polisomnografia (PSG) to kompleksowe badanie diagnostyczne rejestrujące jednocześnie wiele parametrów fizjologicznych podczas całej nocy snu — aktywność elektryczną mózgu (EEG), ruchy gałek ocznych (EOG), napięcie mięśniowe (EMG), przepływ powietrza przez nos i usta, ruchy klatki piersiowej i brzucha związane z wysiłkiem oddechowym, wysycenie krwi tlenem (pulsoksymetria), rytm serca (EKG) oraz pozycję ciała. Jest uznawana za złoty standard diagnostyki zaburzeń oddychania podczas snu oraz podstawowe narzędzie do obiektywnej oceny architektury snu — jego struktury, ciągłości i jakości — w sposób niemożliwy do uzyskania z samego wywiadu czy subiektywnych odczuć pacjenta.

Kliniczna wartość PSG wynika z tego, że łączy w jednym badaniu ocenę neurofizjologiczną snu z oceną funkcji oddechowej i krążeniowej w czasie jego trwania. Zapis EEG w połączeniu z EOG i EMG pozwala technikowi i lekarzowi somnologowi podzielić noc na kolejne fazy snu (NREM 1–3 oraz REM) zgodnie ze standaryzowanymi kryteriami punktacji, a jednoczesny zapis parametrów oddechowych umożliwia precyzyjne wykrycie i policzenie epizodów bezdechu, spłycenia oddechu czy desaturacji tlenowej oraz przypisanie ich do konkretnej fazy snu i pozycji ciała. Żadne inne badanie nie dostarcza tak wielowymiarowego, jednoczesnego obrazu tego, co dzieje się w organizmie w trakcie snu.

Badanie zleca się przede wszystkim przy podejrzeniu obturacyjnego lub centralnego bezdechu sennego — u pacjentów z głośnym chrapaniem, obserwowanymi przez partnera przerwami w oddychaniu, nadmierną sennością dzienną mimo pozornie wystarczającej liczby godzin snu czy porannymi bólami głowy. Wykonuje się je również w diagnostyce różnicowej narkolepsji i innych hipersomnii (często w połączeniu z testem wielokrotnej latencji snu następnego dnia), w diagnostyce parasomnii o niejasnym obrazie klinicznym (lunatykowanie, lęki nocne, zaburzenia zachowania w fazie REM), w ocenie okresowych ruchów kończyn podczas snu oraz w kontroli skuteczności leczenia już rozpoznanych zaburzeń oddychania podczas snu, na przykład po wdrożeniu terapii CPAP.

Od strony praktycznej klasyczna polisomnografia wykonywana jest w laboratorium snu i wymaga spędzenia w nim jednej nocy pod nadzorem technika. Przed snem pacjentowi przykleja się do skóry głowy, twarzy, klatki piersiowej i kończyn kilkanaście do kilkudziesięciu elektrod oraz czujników — proces ten trwa zwykle 30–60 minut. Sam sen rejestrowany jest zazwyczaj przez co najmniej 6–7 godzin, a technik monitoruje zapis w czasie rzeczywistym z sąsiedniego pomieszczenia. Rano elektrody są zdejmowane, a surowy zapis trafia do dalszej, często zautomatyzowanej wstępnie, a następnie ręcznej analizy przez wykwalifikowanego technika lub lekarza, co typowo zajmuje od kilku dni do dwóch tygodni.

Częstym błędnym przekonaniem jest obawa, że obcość otoczenia i mnogość podłączonych czujników uniemożliwią normalny sen, a tym samym unieważnią wynik badania. W praktyce zjawisko to, określane jako „efekt pierwszej nocy”, rzeczywiście może nieco zmienić architekturę snu względem typowej nocy w domu, jednak nowoczesne protokoły analizy uwzględniają tę zmienność, a u większości pacjentów udaje się zarejestrować wystarczającą ilość snu do wiarygodnej interpretacji. Innym częstym mitem jest przekonanie, że PSG jest badaniem bolesnym lub inwazyjnym — w rzeczywistości wszystkie czujniki są przyklejane lub mocowane na powierzchni skóry, bez jakiegokolwiek nakłucia czy ingerencji.

Wynik badania przedstawiany jest w formie hipnogramu — graficznego zapisu przebiegu faz snu w ciągu nocy — oraz zestawu wskaźników liczbowych, z których najważniejszy klinicznie jest AHI (wskaźnik bezdechów i spłyceń oddechu na godzinę snu), stanowiący podstawę klasyfikacji ciężkości bezdechu sennego. Raport zawiera też całkowity czas snu, efektywność snu, latencję zasypiania, udział procentowy poszczególnych faz snu, liczbę i czas trwania przebudzeń oraz przebieg saturacji tlenem w ciągu nocy.

Polisomnografia pozostaje niezastąpionym narzędziem tam, gdzie potrzebna jest pełna, obiektywna charakterystyka snu — nie tylko potwierdzenie lub wykluczenie bezdechu sennego, ale też zrozumienie jego wzorca, ciężkości i wpływu na architekturę snu jako całość. Uproszczone domowe testy bezdechu sennego (HSAT) są dziś coraz częściej stosowane jako badanie pierwszego rzutu u pacjentów z wysokim prawdopodobieństwem klinicznym niepowikłanego bezdechu sennego, jednak pełna PSG w laboratorium pozostaje badaniem referencyjnym, zwłaszcza gdy podejrzewane są inne zaburzenia snu, choroby współistniejące lub wynik testu domowego jest niejednoznaczny.