Kwercetyna a alergiczny nieżyt nosa: co pokazuje badanie kliniczne?

Kwercetyna to flawonoid obecny w wielu roślinach spożywczych — cebuli, jabłkach, kaparach, brokułach, czerwonym winie i wielu ziołach. Od dziesięcioleci jest przedmiotem badań laboratoryjnych z uwagi na swoje właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne, a w badaniach in vitro wykazano, że potrafi hamować uwalnianie histaminy z komórek tucznych oraz ograniczać produkcję niektórych cytokin prozapalnych zaangażowanych w reakcję alergiczną.

Te mechanistyczne dane sprawiły, że kwercetyna trafiła do popularnego słownika suplementacji jako "naturalny lek przeciwhistaminowy" — hasło powtarzane w sklepach z suplementami i na forach internetowych znacznie częściej niż uzasadnia to liczba solidnych badań klinicznych na ludziach. Duża część entuzjazmu wokół kwercetyny opiera się właśnie na eksperymentach na komórkach lub zwierzętach, a nie na dobrze zaprojektowanych badaniach z udziałem pacjentów z realnymi objawami alergicznego nieżytu nosa.

Alergiczny nieżyt nosa (potocznie katar sienny lub pyłkowica) dotyka istotnej części populacji i objawia się kichaniem, świądem i wyciekiem z nosa, zatkanym nosem oraz swędzeniem oczu — objawami, które potrafią znacząco obniżać jakość snu i codzienne funkcjonowanie w sezonie pylenia. W tym artykule sprawdzamy, co pokazało jedno z nielicznych badań klinicznych z randomizacją, które faktycznie przetestowało suplement z kwercetyną na ludziach z tymi objawami.

Warto podkreślić, że efekt nie dotyczył jednego, pojedynczego objawu, lecz kilku różnych wymiarów jakości życia związanej z alergią jednocześnie — świądu oczu, kichania, wycieku z nosa i jakości snu. To sugeruje działanie o szerszym zasięgu, zgodne z mechanizmem przeciwhistaminowym i przeciwzapalnym opisywanym w badaniach laboratoryjnych, a nie efekt ograniczony do jednego, izolowanego parametru.

Reakcja alergiczna w błonie śluzowej nosa zaczyna się od degranulacji komórek tucznych (mastocytów) po kontakcie z alergenem — komórki te uwalniają histaminę i inne mediatory zapalne, co prowadzi do klasycznych objawów: obrzęku, świądu, kichania i nadprodukcji śluzu. Badania in vitro pokazują, że kwercetyna może stabilizować błonę komórek tucznych i ograniczać uwalnianie histaminy, a dodatkowo hamować aktywność niektórych enzymów zaangażowanych w szlak zapalny (np. lipooksygenazy) oraz obniżać produkcję cytokin prozapalnych.

To wciąż mechanizm wyprowadzony głównie z badań na komórkach i modelach zwierzęcych — jego przełożenie na realne działanie kliniczne u ludzi nie jest oczywiste z góry, ponieważ wchłanianie kwercetyny z przewodu pokarmowego jest ograniczone i zależne od formy chemicznej (aglikon vs glikozydy), obecności innych składników posiłku oraz indywidualnego metabolizmu. Badanie omówione wyżej jest jednym z niewielu, które sprawdziło, czy ten mechanizm faktycznie przekłada się na odczuwalną poprawę objawów u ludzi, a nie tylko na wskaźniki biochemiczne w probówce.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: osoba z ciężkimi objawami alergicznego nieżytu nosa, która odstawia sprawdzony lek przeciwhistaminowy na rzecz samej kwercetyny licząc na porównywalny efekt, może doświadczyć znacznie gorszej kontroli objawów niż przy dotychczasowym leczeniu. Kwercetyna, na podstawie obecnych danych, wygląda raczej na potencjalne uzupełnienie niż substytut leczenia farmakologicznego.

W omawianym badaniu suplement zawierający 200 mg kwercetyny dziennie był dobrze tolerowany, a zgłoszone działania niepożądane były nieliczne i niewielkie. Kwercetyna w dawkach stosowanych w suplementacji jest ogólnie uznawana za dobrze tolerowaną w krótkim i średnim okresie, choć dane dotyczące bezpieczeństwa przy bardzo długotrwałym, wieloletnim stosowaniu w wysokich dawkach są ograniczone.

Kwercetyna to jeden z niewielu suplementów "na alergię" z realnym, choć wciąż pojedynczym, potwierdzeniem klinicznym na ludziach, a nie wyłącznie z badań laboratoryjnych. To wystarczający powód, by traktować temat poważnie, ale nie wystarczający, by ogłaszać kwercetynę sprawdzonym lekiem na alergiczny nieżyt nosa.