HbA1c (hemoglobina glikowana)

Insulinooporność

Stan, w którym komórki organizmu słabiej reagują na insulinę, zmuszając trzustkę do produkcji jej coraz większych ilości — najczęstszy, w dużej mierze odwracalny prekursor cukrzycy typu 2.

Metformina

Najczęściej przepisywany lek w cukrzycy typu 2 na świecie — z dobrze poznanym mechanizmem metabolicznym i intensywnie badanym, ale wciąż nieudowodnionym potencjałem w spowalnianiu starzenia.

Dieta niskoglikemiczna

Wzorzec żywieniowy oparty na wyborze węglowodanów wg indeksu i ładunku glikemicznego — z solidnymi dowodami wspierającymi kontrolę glikemii u osób z cukrzycą typu 2 i insulinoopornością.

Berberyna

Alkaloid roślinny czasem nazywany 'naturalną metforminą' — badania pokazują istotny wpływ na glikemię, choć nie zastępuje leczenia farmakologicznego.

Dlaczego insulina jest wysoka mimo prawidłowej glukozy?

Podwyższona insulina przy prawidłowej glukozie na czczo to najczęściej kompensacyjna hiperinsulinemia — trzustka produkuje więcej insuliny, żeby utrzymać glikemię w normie mimo słabszej odpowiedzi tkanek. To wczesny sygnał ostrzegawczy, który wskaźnik HOMA-IR potrafi wychwycić na długo przed wzrostem glukozy.

Siła chwytu jako biomarker starzenia

Jeden z najprostszych, najtańszych pomiarów w medycynie — kilka sekund ściskania dynamometru — a jednocześnie jeden z najlepiej potwierdzonych w dużych badaniach kohortowych wskaźników ogólnej rezerwy fizjologicznej i ryzyka zgonu, silniejszy statystycznie niż samo ciśnienie skurczowe krwi.

Czy insulinooporność może występować u szczupłego mężczyzny?

Tak — insulinooporność może dotyczyć również mężczyzn o prawidłowym BMI, jeśli tłuszcz gromadzi się głównie trzewnie i w narządach wewnętrznych, a nie pod skórą. Wyjaśniamy zjawisko TOFI (thin-outside-fat-inside) i dlaczego samo BMI nie wystarcza do oceny ryzyka metabolicznego.

Czy wysoka insulina może obniżać SHBG?

Tak — insulina bezpośrednio hamuje produkcję SHBG w wątrobie, więc przewlekle podwyższona insulina jest jedną z najlepiej udokumentowanych przyczyn niskiego SHBG. To ważny most między insulinoopornością a interpretacją wyników testosteronu u mężczyzn z zespołem metabolicznym.

5 biomarkerów, które warto znać przed 40. — sygnały, zanim pojawią się objawy

Standardowa „morfologia raz w roku” często nie wychwytuje wczesnych sygnałów zaburzeń metabolicznych i hormonalnych. Oto pięć wskaźników, o które warto zapytać lekarza, zanim cokolwiek zacznie boleć.

1 sierpnia 2026

Spacer po posiłku: o ile realnie obniża poposiłkowy skok cukru?

"Bądź aktywny" to rada tak ogólna, że praktycznie nic nie mówi o tym, kiedy dokładnie warto się ruszać. Randomizowane badanie kliniczne u osób z cukrzycą typu 2 pokazało coś znacznie bardziej konkretnego: krótki spacer bezpośrednio po posiłku obniża poposiłkowy skok glukozy skuteczniej niż ogólne zalecenie "realizuj dzienną normę aktywności" bez wskazania pory. Co więcej, efekt nie był jednakowy dla wszystkich posiłków — po kolacji spacer obniżał skok cukru aż o około 22%, znacznie mocniej niż po pozostałych posiłkach dnia. To sugeruje, że w kontroli glikemii liczy się nie tylko to, ile się ruszamy w ciągu doby, ale precyzyjnie to, kiedy dokładnie to robimy. W tym artykule rozkładamy te wyniki krok po kroku i tłumaczymy, dla kogo dokładnie zostały wykazane.

24 sierpnia 2026

Glukoza na czczo 100–125 mg/dl: co to znaczy i co dalej

Wynik glukozy na czczo między 100 a 125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l) to w terminologii medycznej nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) — stan pośredni między normą a cukrzycą, a nie rozpoznanie choroby. Progi różnią się między ADA (100 mg/dl) i WHO (110 mg/dl), pojedynczy pomiar bywa obarczony zmiennością biologiczną i błędem przedanalitycznym, a ryzyko cukrzycy w kolejnych latach zależy od tego, jakie jeszcze zaburzenia współwystępują. Wyjaśniamy, jak potwierdzić wynik, jakie badania zrobić w drugim kroku i co mówią dane o tempie progresji.

22 października 2026

HbA1c a glukoza na czczo: dlaczego wyniki się rozjeżdżają i któremu wierzyć

Glukoza na czczo prawidłowa, a HbA1c w zakresie stanu przedcukrzycowego — albo odwrotnie? To jedna z najczęstszych zagadek w wynikach badań, i zwykle nie świadczy o błędzie laboratorium. Oba testy mierzą co innego (pojedynczy poranny pomiar versus średnia z 2–3 miesięcy zależna od długości życia krwinek czerwonych), a na HbA1c wpływa niedobór żelaza, niedobór witaminy B12, warianty hemoglobiny, choroby nerek i indywidualna szybkość glikacji. Wyjaśniamy, skąd biorą się rozbieżności, kiedy wierzyć któremu wynikowi, jak działają fruktozamina i wskaźnik GMI z CGM oraz jaka jest bezpieczna kolejność dalszych badań.

22 października 2026

Mrowienie i drętwienie stóp: przyczyny i jakie badania wykonać

Mrowienie i drętwienie stóp ma kilkanaście możliwych przyczyn, a wzorzec objawów często podpowiada, od czego zacząć. Obustronne, narastające od palców ku górze ('skarpetkowe') mrowienie to najczęściej polineuropatia: cukrzycowa lub przedcukrzycowa, z niedoboru witaminy B12, alkoholowa albo polekowa. Mrowienie jednej stopy, w pasie unerwienia lub po jednej stronie podeszwy, bywa uciskiem korzenia nerwowego albo zespołem cieśni kanału stępu. Wytyczne neurologiczne wskazują, że badania o największej wydajności to glukoza, witamina B12 z markerami metabolicznymi i elektroforeza białek z immunofiksacją. Wyjaśniamy różnicowanie, kolejność badań i sygnały alarmowe.

3 listopada 2026

Nadmierne pragnienie (polidypsja): przyczyny i kiedy zbadać glukozę

Stałe, nadmierne pragnienie, często z oddawaniem dużych ilości moczu, ma kilka dobrze opisanych przyczyn: cukrzycę, moczówkę prostą (obecnie nazywaną niedoborem lub opornością na wazopresynę), polidypsję pierwotną, hiperkalcemię oraz leki, w tym lit. Różnicowanie zaczyna się od prostych badań krwi i moczu: glukozy, HbA1c, sodu, wapnia i kreatyniny. Wyjaśniamy, czym polidypsja różni się od suchości w ustach, co mówią badania o poszczególnych przyczynach, jakie badania zrobić na początek i które objawy, jak szybka utrata masy ciała, wymioty czy dezorientacja, wymagają pilnej pomocy.

3 listopada 2026

Grzybica paznokci: leczenie doustne, miejscowe i czy domowe sposoby działają

Grzybicę paznokci (onychomikozę) najskuteczniej leczą doustne leki przeciwgrzybicze, przede wszystkim terbinafina: w przeglądzie Cochrane obejmującym 48 badań i 10 200 osób wypadała wyraźnie lepiej niż placebo i prawdopodobnie lepiej niż azole. Leczenie miejscowe działa słabiej, laser nie ma potwierdzonej skuteczności w kontrolowanych badaniach, a dla octu i olejku z drzewa herbacianego dowody są cienkie. Najpierw jednak trzeba potwierdzić, że zmieniony paznokieć faktycznie zaatakował grzyb.

26 października 2026

Pleśniawki u dorosłych (kandydoza jamy ustnej): przyczyny, objawy i leczenie

Pleśniawki u dorosłych to zakażenie jamy ustnej drożdżakami Candida, najczęściej Candida albicans, które wiąże się z wziewnymi sterydami, antybiotykami, protezami zębowymi, cukrzycą i osłabioną odpornością. Wytyczne IDSA zalecają przy łagodnej postaci leczenie miejscowe (klotrimazol, mikonazol albo nystatyna) przez 7–14 dni, a przy cięższej flukonazol doustnie. Wyjaśniamy, jak rozpoznać pleśniawki, jak im zapobiegać przy inhalatorze i protezie, co zrobić, gdy wracają, oraz kiedy objawy sugerują zajęcie przełyku.

26 października 2026