Multiwitamina codziennie: czy to realnie wydłuża życie?

Logika stojąca za codzienną multiwitaminą wydaje się intuicyjna: skoro dieta rzadko dostarcza dokładnie optymalnych ilości wszystkich witamin i minerałów, jedna tabletka "na wszelki wypadek" powinna domykać ewentualne niedobory i przynajmniej nie zaszkodzić. To przekonanie od dekad napędza rynek multiwitamin wart miliardy dolarów rocznie, mimo że twarde dane dotyczące ich wpływu na twarde punkty końcowe, takie jak śmiertelność, były przez długi czas fragmentaryczne.

Dwa duże badania kohortowe — jedno opublikowane w 2024 roku w JAMA Network Open, drugie już w 2011 roku w Archives of Internal Medicine — dostarczają danych, które każą zweryfikować to intuicyjne założenie.

Najbardziej aktualnym i największym z tych badań jest praca Loftfield i współpracowników, opublikowana w 2024 roku w JAMA Network Open, analizująca dane z trzech dużych, prospektywnych kohort amerykańskich z okresem obserwacji sięgającym niemal trzech dekad.

Wynik ten nie jest odosobniony — podobny kierunek zależności opisano już ponad dekadę wcześniej w badaniu Mursu i współpracowników z 2011 roku, opublikowanym w Archives of Internal Medicine, obejmującym starsze kobiety uczestniczące w Iowa Women's Health Study.

Kluczowe jest właściwe zinterpretowanie tych wyników. Wielkości efektów są bardzo niewielkie — HR rzędu 1,04-1,06 oznacza wzrost ryzyka o zaledwie kilka procent, a nie dramatyczne zagrożenie zdrowotne. Oba badania są obserwacyjne, nie eksperymentalne, co oznacza, że nie mogą jednoznacznie dowieść związku przyczynowo-skutkowego — możliwe jest np. odwrotne zjawisko przyczynowości (osoby już martwiące się o zdrowie z jakiegoś powodu częściej sięgają po multiwitaminę) lub inne czynniki zakłócające, których nie udało się w pełni skontrolować.

Warto też pamiętać, że te badania dotyczą ogólnej populacji dorosłych bez konkretnych, zdiagnozowanych niedoborów. Osoby z potwierdzonym niedoborem konkretnej witaminy czy minerału (np. niedoborem witaminy D3, o którym piszemy szerzej w naszym wpisie o witaminie D3) to zupełnie inny scenariusz kliniczny niż profilaktyczne stosowanie multiwitaminy przez osobę bez zdiagnozowanych niedoborów.

W praktyce oznacza to, że osoba zdrowa, bez zdiagnozowanych niedoborów, nie ma w tych danych mocnego uzasadnienia, by traktować codzienną multiwitaminę jako środek wydłużający życie. To nie znaczy, że trzeba natychmiast przestać ją brać — ale warto zweryfikować, czy motywacja do jej stosowania opiera się na realnych, zdiagnozowanych potrzebach, czy na ogólnym przekonaniu o "bezpiecznej polisie".

Rzadko zdarza się, żeby tak popularny, rutynowo stosowany suplement doczekał się badania na blisko 400 000 osób obserwowanych przez 27 lat — i żeby wynik tego badania tak wyraźnie rozminął się z powszechnym przekonaniem o jego korzyściach. To nie powód do paniki, ale solidny argument za tym, by traktować codzienną multiwitaminę jako wybór wymagający uzasadnienia, a nie domyślną, bezkosztową "polisę ubezpieczeniową".

Jeśli rozważasz suplementację multiwitaminową, warto zapytać samego siebie (i najlepiej lekarza), czy stoi za nią konkretna, zdiagnozowana potrzeba, czy raczej ogólne przekonanie kulturowe — dane sugerują, że w tym drugim przypadku korzyść jest co najmniej niepewna.