Telogen effluvium czy łysienie androgenowe? Jak odróżnić typy wypadania włosów

,,Wypadają mi włosy” to skarga, pod którą kryją się przynajmniej dwa zasadniczo różne procesy biologiczne. Telogen effluvium (TE) to reaktywne, zwykle przejściowe nasilone wypadanie włosów wywołane stresem metabolicznym organizmu — chorobą, dietą, porodem, silnym stresem psychicznym czy zmianą leków. Łysienie androgenowe (AGA, od androgenetic alopecia) to postępujące, uwarunkowane genetycznie miniaturyzowanie mieszków włosowych pod wpływem pochodnych testosteronu, prowadzące do trwałego przerzedzenia w charakterystycznym wzorcu.

Różnica ma ogromne znaczenie praktyczne: telogen effluvium w zdecydowanej większości przypadków ustępuje samoistnie po usunięciu wyzwalacza, natomiast łysienie androgenowe bez leczenia postępuje latami. Leczenie skuteczne w jednym typie (np. leki hamujące działanie DHT stosowane w AGA) nie ma sensu farmakologicznego w klasycznym, izolowanym telogen effluvium — dlatego właściwe rozpoznanie typu wypadania włosów, zanim zacznie się szukać rozwiązania, jest krokiem, którego nie warto pomijać.

Każdy mieszek włosowy przechodzi niezależnie przez cykl trzech faz: anagenu (fazy wzrostu, trwającej zwykle 2-7 lat, w której znajduje się jednocześnie około 85-90% włosów na głowie), katagenu (krótkiej fazy przejściowej, trwającej kilka tygodni) oraz telogenu (fazy spoczynku trwającej około 2-3 miesięcy, po której włos wypada, a mieszek po pewnym czasie rozpoczyna nowy cykl anagenu). W warunkach prawidłowych, dzięki temu, że poszczególne mieszki znajdują się w różnych fazach cyklu niezależnie od siebie, codzienna utrata 50-100 włosów jest zjawiskiem normalnym i niezauważalnym.

Telogen effluvium polega na tym, że pod wpływem silnego bodźca znacznie większy niż zwykle odsetek mieszków zostaje jednocześnie ,,zsynchronizowany” i przedwcześnie przechodzi z anagenu do telogenu. Ponieważ dzieje się to w tym samym momencie u dużej liczby mieszków naraz, efekt — nasilone wypadanie — pojawia się dopiero około 2-3 miesiące po samym wyzwalającym zdarzeniu, kiedy te zsynchronizowane mieszki jednocześnie kończą fazę spoczynku i uwalniają włosy.

Łysienie androgenowe nie polega na masowej, jednoczesnej synchronizacji cyklu, tylko na stopniowej miniaturyzacji genetycznie predysponowanych mieszków włosowych pod wpływem dihydrotestosteronu (DHT) — pochodnej testosteronu o silniejszym powinowactwie do receptorów androgenowych w mieszku. Z każdym kolejnym cyklem dotknięty mieszek produkuje coraz cieńszy, coraz krótszy włos, aż w końcu przestaje produkować widoczny włos terminalny, zastępując go cienkim meszkiem (włosem welusowym). Ten proces jest powolny, ale — bez interwencji — postępujący, a jego wzorzec jest zdeterminowany genetycznie, stąd typowe, przewidywalne obszary utraty gęstości.

Test pociągania wykonuje się, delikatnie ujmując pęczek około 40-60 włosów blisko skóry głowy i pociągając go ze stałym, umiarkowanym naciskiem wzdłuż długości włosów. Wynik uznaje się za dodatni, gdy wypadnie więcej niż około 10% pociąganych włosów (zwykle przyjmuje się próg więcej niż 6 włosów z pęczka). W telogen effluvium test jest zwykle wyraźnie dodatni na całej powierzchni głowy, odzwierciedlając masowe przejście mieszków w fazę telogenu. W łysieniu androgenowym wynik bywa ujemny lub tylko słabo dodatni, ponieważ proces miniaturyzacji nie zwiększa aż tak bardzo odsetka włosów w fazie wypadania w danym momencie.

Duże badanie retrospektywne opisane wyżej sugeruje, że niedobory pokarmowe są częste u kobiet z telogen effluvium, ale nie każde badanie prowadzi do identycznych wniosków — warto to uczciwie zaznaczyć, zamiast przedstawiać temat jako w pełni jednoznaczny.

Zanim ktokolwiek sięgnie po konkretny produkt czy terapię na wypadanie włosów, warto najpierw ustalić, z jakim typem problemu ma do czynienia — to jedna decyzja diagnostyczna, która realnie zmienia dalsze postępowanie. Telogen effluvium wymaga przede wszystkim znalezienia i usunięcia wyzwalacza oraz cierpliwości, natomiast łysienie androgenowe — świadomej decyzji o długoterminowym leczeniu, opisanym szczegółowo w naszych osobnych artykułach poświęconych konkretnym terapiom.